Andızotu

andizotu

ANDIZOTU
INULA HELENIUM L.
(Compositae-fam.)
Bulunduğu Yerler: Genellikle dere boylarında, rutubetli çalılıklar arasında veormanlarda bulunur.
Yapısı: 1,5 m. kadar yükseklikte, çok yıllık otsu bir bitkidir. Sapın üst kısımlarında dallanır, kısa tüylerle kaplıdır. Köksap etli, genellikle çok başlı ve çok sayıda olan kalınca yumru şeklindeki kökler kesitinde radyal şua yapısında olduğu görülür. Dip yapraklar uzun saplı, iri, dişli, sap yaprakları da gövdeye yapışıktır. Yapraklar yukarı çıktıkça küçülür, geniş yumurtamsı-mızrak biçiminde veya kalp şeklinde gövdenin yarısını sarar. Yaprakların üst kısmı kısa seyrek tüylerle kaplı, alt kısmı boz tabaka halinde yumuşak tüylüdür. Çiçek tablaları iri, altın sarısı, kenar çiçekler dilcikli, ortadakiler borumsu, iki cinsiyetlidir. Temmuz-Ağustos aylarında çiçek açar.
Kullanılan Kısımlar: Kökleriyle birlikte köksaplar; köksaplar (Mart veya Ekim- Kasım aylarında) topraktan çıkarılırlar. Yalnız körpe ve etli köksaplar seçilir. Yıkandıktan sonra parçalanır. Gölgede veya 40° kadar sıcaklıkta olan fırınlarda kurutulur. Kuru köklerin dış kısmı boz kahve, iç kısmı-beyazımsı, kahverengi noktalıdır. Fena kokulu, tadı-acımsıdır. % 12 rutubete müsaade edilir. Kâğıtlı kenevir veya kâğıt torbalarda paketlenir. Gölgeli, kuru ve havadar binalarda muhafaza edilir.
Kimyevi Terkibi: (Seskviterpenli laktonlar: Alantolakton, bunun antimikrobik ve solucan düşürücü etkenliği vardır, izoalantolakton, dihidro-alantolakton vs.den ibarettir) eterik yağ, inulin, psevdoinulin, inulinin ve az miktarda alkaloidier, helenin, karınca ve benzoen asidi, helme, acı maddeler vs. ihtiva eder. Saplarda % 3 kadar eterik yağ bulunur.
Hangi Hastalıklarda Kullanılır: Öksürük kesici, salgı bezlerini teskin edici te’siri vardır. Bronş bezlerinin fonksiyonunu tahrik eder. Bronşit, soğukalgınlığı, grip, verem, mide ağrıtan (gastrit, ülser), kadın cinsî organları hastalıktan (ağrılı âdet ve âdet yokluğu), safra ve karaciğer ağrılarında yardımcı ilaç olarak, basurlar, deri hastalıkları (kaşıntı) vs.den kullanılır.
Halk tababeti andızotunu baş ağrısı, beyaz akıntı, prostat bezi iltihapları, nefes darlığı, idrar zorluğu, rahmi sağlığa kavuşturmak ve vakitsiz doğumlardan muhafaza etmek, sara ve başka hastalıklara karşı kullanılmasını tavsiye eder. Haricen; diş ve boğaz ağrılarında gargara vs. için kullanılır. Veteriner hekimliğinde andızotu yemlere karıştırılarak hayvanlarda süt artışı te’min edilir. İnce dövülmüş köksap 1/10 nisbetinde zeytinyağı ile karıştırılarak kurdeşen ve kaşıntı için kullanılır. Meşrubat sanayiinde, parfümeri ve tatlıcılıkta kullanılır.
Kullanılışı: Kıyılmış köksaptan 1 çorba kaşığı 0,5 litre suda 10 dakika kaynatılır. Süzüldükten sonra günde 4 defa yemeklerden evvel birer çay bardağı alınır. Andızotu şerbeti diye anılan şurup, kuvvet ve iştah açıcı olarak kullanılır. 1 litre üzüm şırasını 100 gr kök karıştırılır. Sık sık çalkalanır. 8 gün sonra şıra süzülür ve yemeklerden evvel birer kahve fincanı (çocuklara birer çorba kaşığı) alınır.